Ostrokrzew – symbol Bożego Narodzenia i całoroczna ozdoba ogrodu

W okresie świątecznym można ją znaleźć na kartkach bożonarodzeniowych oraz na różnych dekoracjach. W Czechach pierwsze ostrokrzewy pojawiły się dopiero około 1880 roku dzięki księciu Rohanowi, który kazał je posadzić w parku pałacowym w Sychrowie. Już starożytni Rzymianie wysyłali swoim przyjaciołom gałązki ostrokrzewu podczas obchodów przesilenia zimowego jako dowód sympatii; zwyczaj ten zachował się do dziś w sąsiednich Niemczech. Ostrokrzew jako symbol życia wiecznego wywodzi się z tradycji chrześcijańskiej. Kolczaste liście ostrokrzewu kojarzono z koroną Chrystusa, a czerwone owoce – z Jego krwią. Wyhodowano około 400 odmian ostrokrzewu, z których niektóre tworzą krzewy, a inne mogą osiągać rozmiary drzew.

Ostrokrzew należy sadzić w ciepłym miejscu, chronionym przede wszystkim przed zimowym słońcem, najlepiej w półcieniu.
Podczas sadzenia należy wzbogacić glebę torfem; gleba nie powinna być przesychająca. Podczas mroźnych zim ostrokrzew może zamarznąć, dlatego na zimę warto przykryć krzew gałązkami lub liśćmi. Gruntowne podlewanie przed nadejściem mrozów i zamarznięciem gleby jest wskazane, ponieważ ma korzystny wpływ na zimowanie roślin. Zimolubnie ma nic przeciwko zanieczyszczonemu powietrzu. Natomiast szkodzą mu, zwłaszcza zimą, wysuszające wiatry. Zimoluby dość dobrze znoszą przycinanie, dlatego nadają się również do uprawy w żywopłotach. Jeśli u odmian o barwnych liściach pojawią się pędy z całkowicie zielonymi liśćmi, należy je regularnie usuwać. Rośliny rosną stosunkowo wolno, ale osiągają sędziwy wiek (nawet 300 lat). 

Najbardziej znane gatunki ostrokrzewu

Ostroliść (Ilex aquifolium), dość mrozoodporny i wytrzymały krzew, charakteryzujący się sztywnymi, ząbkowanymi na brzegach liśćmi, które pozostają zielone nawet zimą. Wyhodowano również odmiany o liściach pstrokate. Ze względu na zapłodnienie owoców konieczne jest sadzenie razem roślin męskich i żeńskich.

Oleśnica altaclarenska (Ilex x altaclarensis) jest odmianą samozapylającą, która wytwarza owoce nawet po posadzeniu pojedynczej rośliny.

Ostrokrzew okółkowy (Ilex verticilata) – jego owoce dojrzewają wcześniej niż u poprzedniego gatunku, już w październiku i na początku listopada. Jest to krzew liściasty – po opadnięciu liści owoce pozostają na krzewie, czasem aż do Bożego Narodzenia, a nawet dłużej.

Ostrokrzew karbowany (Ilex x Renata) pochodzi z Japonii i tworzy bardzo gęsto rozgałęzione, powoli rosnące krzewy. Liście są małe, gęsto karbowane, a owoce czarne.

Ostrokrzew paragwajski ( Ilex paraquariensis) pochodzi z Ameryki Południowej. Z jej zdrewniałych młodych gałązek przygotowuje się tamtejszy specjał – herbatę, słynną matę, która ma działanie wzmacniające na układ nerwowy, usuwa zmęczenie, stosowana jest w celu wzmocnienia odporności, a jej właściwości przeciwutleniające spowalniają proces starzenia. Podaje się go w naczyniu z wydrążonej tykwy i pije się go specjalną słomką.

Oleander był również wykorzystywany w medycynie ludowej. Gorzki wywar z liści stosowano jako środek przeciw podagrze i reumatyzmowi, a także jako środek wspomagający w przypadku przeziębienia, kaszlu lub grypy. Należy jednak uważać na owoce, ponieważ są one silnie trujące (dawka od 20 do 30 jagód może zabić dorosłego człowieka), natomiast dla ptaków stanowią one z kolei pożądaną przekąskę.